AR BN FR DE HI HU ID MS NE PT SI ES TE VI
Bỏ qua nội dung chính

Hướng dẫn cho người mới bắt đầu về kiểm soát (phòng trừ) sinh học

Chủ đề: Khái niệm cơ bản về kiểm soát sinh học

Ảnh chụp cận cảnh một con bọ rùa trên chiếc lá
Các tác nhân kiểm soát sinh học, chẳng hạn như bọ rùa, thường được sử dụng để kiểm soát côn trùng gây hại như là rệp. Quartl/thông qua Wikipedia – CC BY-SA 3.0

Giới thiệu chung

Kiểm soát dịch hại sử dụng các tác nhân sinh học là gì?
Tại sao cần phải phòng trừ sinh vật gây hại bằng các tác nhân sinh học?
Có gì khác nhau giữa các biện pháp kiểm soát dịch hại bằng các biện pháp sinh học?
Các tác nhân kiểm soát sinh học có gì khác nhau?
Những ưu điểm của biện pháp phòng trừ sử dụng tác nhân sinh học
Những thách thức của kiểm soát dịch hại sử dụng tác nhân sinh học

Kiểm soát sinh học là gì?

Kiểm soát sinh học (hoặc 'bảo vệ sinh học') là việc sử dụng các sinh vật sống và các hợp chất có nguồn gốc tự nhiên (hoặc giống hệt tự nhiên) để kiểm soát quần thể sâu bệnh.

Hiệp hội IBMA (Hiệp hội các nhà sản xuất sản phẩm kiểm soát sinh học quốc tế) định nghĩa các sản phẩm kiểm soát sinh học là: 

Công cụ có nguồn gốc từ thiên nhiên, ít tác động đến sức khỏe con người và môi trường, quản lý sâu, bệnh hại và cỏ dại.

Con người đã sử dụng thành công phương pháp này trong hơn 100 năm qua để quản lý sự lây lan của sâu bệnh hại, bảo vệ mùa màng và khôi phục lại sự cân bằng cho hệ sinh thái và sinh cảnh.  

Kiểm soát dịch hại sử dụng các tác nhân sinh học như một giải pháp tự nhiên thay thế cho thuốc bảo vệ thực vật (BVTV)

Kiểm soát sinh học sử dụng các kỹ thuật của tự nhiên để kiểm soát sâu, bệnh theo cách an toàn với môi trường.
Khi được sử dụng đúng cách, nó có thể giúp chủ vườn giảm việc phải sử dụng hóa chất tổng hợp. Những hóa chất này có thể có tác động tiêu cực nghiêm trọng đến con người, động vật hoang dã và sức khỏe của đất.

Các loài xâm lấn hoặc các loài gây hại ngoại lai thường là những loài gây hại được di chuyển đến môi trường mới không có thiên địch, tạo điều kiện cho sự lây lan không được kiểm soát. Tại CABI, kiểm soát sinh học đã được chứng minh là một cách hiệu quả để kiểm soát các loài xâm lấn hoặc ngoại lai thông qua một phương pháp gọi là Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

Mục tiêu của kiểm soát sinh vật gây hại bằng tác nhân sinh học là gì và những ai nên sử dụng nó?

Mục tiêu của kiểm soát sinh học là bảo vệ cây trồng khỏi các loại sâu bệnh không mong muốn trong khi không gây nguy hiểm cho con người, làm hại động vật hoang dã hoặc thúc đẩy khả năng kháng của sâu bệnh. Nó có thể được sử dụng như một phương pháp tấn công nhanh hoặc như một phương pháp xây dựng khả năng miễn dịch kéo dài trong một hệ thống đang phát triển. Nó cũng phù hợp với những người quan tâm đến canh tác hữu cơ và nông nghiệp bền vững.

Tại sao cần phải phòng trừ sinh vật gây hại bằng các tác nhân sinh học?

Cận cảnh nấm trichoderma dưới kính hiển vi
Trichoderma viride (trong hình) là một loại nấm và thuốc trừ nấm sinh học. Nó có thể được sử dụng như một phương pháp kiểm soát sinh học để ngăn chặn một số bệnh do nấm gây ra. Nguồn ảnh từ CABI

Các phương pháp kiểm soát sinh học đang ngày càng phổ biến do sự an toàn (môi trường, động vật hoang dã và con người) và vấn đề xung quanh khả năng kháng thuốc bảo vệ thực vật hóa học truyền thống của sâu bệnh hại. 

Ngoài ra, yêu cầu ngày càng tăng từ người tiêu dùng về thực phẩm an toàn và/hoặc thực phẩm hữu cơ đã dẫn đến việc tìm kiếm các phương pháp kiểm soát dịch hại theo tự nhiên hơn.  

Giảm đầu vào các loại hóa chất tổng hợp

Thuốc BVTV hóa học tổng hợp có thể có tác động bất lợi đến nhiều yếu tố khác nhau trong nông nghiệp. Chúng có thể phá vỡ hệ vi sinh trong đất, từ đó ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển và sức sống của cây, chúng cũng có thể gây hại cho động vật hoang dã trong và xung quanh trang trại và gây ô nhiễm nguồn nước.  

Thuốc BVTV hóa học tổng hợp độc hại có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống con người thông qua việc tiếp xúc với trang trại, ô nhiễm nguồn nước và thiệt hại mùa màng ảnh hưởng đến sinh kế.

Sâu bệnh mới

Mở rộng thương mại và di chuyển giữa các quốc gia đã dẫn đến việc các loài không phải bản địa đổ bộ vào các địa điểm ở nước ngoài, âm thầm tàn phá hệ sinh thái bản địa vốn đang cân bằng. Sự thiếu vắng các loài săn mồi tự nhiên, mầm bệnh và các đối thủ cạnh tranh của chúng ở môi trường mới sẽ phá vỡ sự cân bằng vốn có. Điều này mang lại cho loài gây hại ngoại lai một lợi thế không công bằng rất lớn so với các loài bản địa lân cận.

Có gì khác nhau giữa các biện pháp kiểm soát dịch hại bằng các biện pháp sinh học?

Ong ký sinh (Diadromus pulchellus) tấn công nhộng bướm tỏi tây
Diadromus pulchellus (tò vò) đang tấn công nhộng của một con sâu đục lá hành, tỏi

Có một số chiến lược hoặc loại hình kiểm soát sinh học khác nhau như: tăng cường, cổ điển (nhập khẩu) và bảo tồn. 

Tăng cường kiểm soát sinh học


Kiểm soát sinh học tăng cường liên quan đến việc giải phóng kẻ thù tự nhiên của sâu bệnh. Chúng bao gồm các vi sinh vật, các chất tự nhiên, côn trùng săn mồi và các loài nhện có khả năng tiêu diệt hoặc ngăn chặn quần thể sâu bệnh.

Việc phóng thả có thể với lượng nhỏ nhưng cần nhất quán qua các mùa (tiêm chủng) hoặc một đợt phóng thả lớn (tràn ngập) nhằm tạo ra tác động tích cực tức thời. 

Kiểm soát sinh học cổ điển


Kiểm soát sinh học cổ điển, còn được gọi là kiểm soát sinh học nhập khẩu, là cách đưa vào một sinh vật ngoại lai để kiểm soát sâu bệnh ở khu vực bị xâm nhiễm.

Mục đích không phải là tiêu diệt loài côn trùng xâm lấn mà là đưa mật độ của chúng xuống dưới ngưỡng sinh thái hoặc kinh tế phù hợp. 

CABI – tổ chức quản lý Cổng thông tin bảo vệ sinh học CABI – có bề dày lịch sử về kiểm soát sinh học cổ điển. CABI điều tra các tác nhân kiểm soát sinh học tiềm năng đối với các loài xâm lấn khác nhau trên toàn cầu. Công việc chúng tôi bao gồm cả việc phóng thả tác nhân phòng trừ sinh học Diadromus pulchellus (Tò vò), một loài ong bắp cày được sử dụng để kiểm soát loài sâu đục lá hành, tỏi - loài xâm lấn, Acrolepiopsis assectella, ở Canada.

Bảo tồn kiểm soát sinh học

Bảo tồn kiểm soát sinh học là việc bảo vệ - hoặc bảo tồn - các thiên địch đã tồn tại trong một môi trường nhất định, kiểm soát hiệu quả quần thể sâu bệnh. Đây có thể được coi là một trong những chiến lược hoặc loại hình kiểm soát sinh học đơn giản nhất vì thiên địch đã tự thực hiện công việc của chúng. Mục đích của việc bảo tồn kiểm soát sinh học là duy trì tác nhân kiểm soát sinh học.

Các tác nhân kiểm soát sinh học có gì khác nhau?

Cận cảnh một con giun tròn dưới kính hiển vi và một trong những quả trứng của nó
Tuyến trùng, một loại giun tròn có kích thước hiển vi có thể được sử dụng để kiểm soát dịch hại sinh học và một trong những quả trứng của nó. Hình ảnh từ CABI

Có nhiều loại tác nhân kiểm soát sinh học khác nhau bao gồm vi sinh vật, chất tự nhiên, động vật không xương sống (côn trùng, nhện, tuyến trùng) và chất bán hóa học. Những thứ này có thể phá vỡ, ngăn chặn hoặc tiêu diệt sâu bệnh hại thực vật.

Vi sinh vật

Nhóm này chứa vi khuẩn, nấm, vi rút và các vi sinh vật khác có khả năng tiêu diệt sâu bệnh hoặc cạnh tranh và ngăn ngừa sâu bệnh. Việc đăng ký toàn cầu và sản xuất sinh khối đại trà làm cho vi sinh vật trở nên phổ biến và được sử dụng rộng rãi để bảo vệ cây trồng chống lại các loại sâu bệnh khác nhau.

Chúng liên quan đến phương pháp kiểm soát sâu bệnh hại mà có chứa vi khuẩn hoặc vi sinh vật – là những sinh vật sống rất nhỏ.

Các chất tự nhiên

Các chất tự nhiên được cấu thành từ nhiều thành phần, bao gồm các hóa chất tự nhiên, có nguồn gốc từ thiên nhiên và có hoạt tính kháng khuẩn, diệt côn trùng hoặc xua đuổi sâu bệnh. Chúng có thể được lấy từ thực vật, động vật và vi sinh vật, không chỉ riêng có vậy. Chúng cũng có thể là bản sao tổng hợp của dạng nguyên thủy ban đầu.

Hóa chất tín hiệu (Semiochemicals)


Động vật hoặc thực vật tạo ra các hóa chất tín hiệu, các hợp chất mang thông điệp được dùng để thay đổi và phá vỡ hành vi bình thường của sâu bệnh.

Pheromone là một hóa chất tín hiệu được phát (tiết) ra từ sinh vật này làm thay đổi hành vi của sinh vật nhận được tín hiệu trong kiểm soát sinh học.

Đại sinh vật (Macrobials)

Đại sinh vật, hay đôi khi được gọi là tác nhân kiểm soát sinh học không xương sống, bao gồm côn trùng, tuyến trùng và nhện mà khi chúng được thả ra sẽ ký sinh và/hoặc ăn các loài gây hại. 

Các loài ký sinh có lợi, chẳng hạn như ong bắp cày ký sinh, có thể được sử dụng làm tác nhân kiểm soát sinh học. Ký sinh trùng có thể đẻ trứng bên trong hoặc bên ngoài vật chủ, loài gây hại này sẽ ngăn cản sự phát triển của nó và cuối cùng khiến nó chết.

Năm 2021, CABI và Koppert Biology Systems Ltd ở Kenya đã thực hiện dự án quản lý sâu bệnh hại cà chua Sâu đục lá cà chua Nam Mỹ (Tuta absoluta) ở Kenya sử dụng, cùng với những thứ khác, Bọ xít bắt mồi Macrolophus pygmaeus (được gọi là MIRICAL).

Những ưu điểm của biện pháp phòng trừ sử dụng tác nhân sinh học

Cận cảnh sâu bướm nhiễm virus có biểu hiện dị dạng trên thân cây
Một con sâu róm bị nhiễm virus nhân đa diện (NPV). Hình ảnh từ David Cappaert, Bugwood.org

MỤC TIÊU


Việc lựa chọn một phương pháp kiểm soát sinh học liên quan đến việc lựa chọn phương án có tính đặc hiệu để chống lại một loại sâu bệnh hại cây trồng cụ thể, đảm bảo tỷ lệ thành công cao.

Tìm hiểu thêm về Các phương pháp bảo vệ sinh học có thể tìm ra sâu bệnh như thế nào?.

BỀN VỮNG

Việc sử dụng các chất tự nhiên trong các phương pháp kiểm soát sinh học có nghĩa là chúng rất ít có khả năng gây ra tác động bất lợi cho con người, động vật hoang dã hoặc môi trường. Đây là một giải pháp lâu dài khả thi có thể áp dụng cho tất cả các loại hình trồng trọt, bao gồm trang trại, vườn nhà hay nhà kính.

Tìm hiểu thêm về Bảo vệ sinh học thân thiện với môi trường như thế nào?

Chi phí

Người nông dân đôi khi có thể tìm được nguồn sản phẩm tự nhiên với giá thấp hơn thuốc trừ sâu hóa học tổng hợp. Ngoài ra, về lâu dài, bằng cách thúc đẩy sức khỏe đất tốt hơn và tránh việc sử dụng lặp lại các loại thuốc BVTV hóa học không hiệu quả/kháng thuốc, thuốc sinh học có thể trở nên rất hiệu quả về mặt chi phí.  

Với biện pháp kiểm soát sinh học cổ điển, đây có thể là giải pháp lâu dài, tự ổn định và duy trì. Sau khi thực hiện có thể không cần phải áp dụng lại. 

Ngoài ra, sử dụng Kiểm soát sinh học có thể giúp nông dân tiếp cận thị trường rộng mở hơn, chẳng hạn như thị trường sản phẩm hữu cơ.

Sự An Toàn


Các phương pháp kiểm soát sinh học, xuất phát từ nguyên liệu có nguồn gốc từ thiên nhiên, hầu như không có bất kỳ tác dụng phụ nguy hiểm nào. Thật không may, tác dụng phụ của một số loại thuốc BVTV hóa học độc hại lại khá phổ biến, bao gồm cả những ảnh hưởng đến con người, thực vật và hệ sinh thái cả cấp tính (ngắn hạn) và mãn tính (dài hạn).

Tìm hiểu thêm về làm thế nào để kiểm soát sinh học có thể trở thành giải pháp thay thế an toàn hơn cho thuốc BVTV hóa học?.

Khả năng kháng thuốc

Các biện pháp kiểm soát sinh học mang lại các phương thức hoạt động mới so với các phương thức hoạt động tương tự bằng hóa học, giúp làm chậm tốc độ kháng thuốc của sâu bệnh và đưa nó đến mức có thể quản lý được. Ngoài ra, các nhà khoa học đang liên tục tìm kiếm những sinh vật mới và phương thức hoạt động mới để dẫn đầu xu thế sinh học này.

Tìm hiểu thêm về bảo vệ sinh học có thể làm chậm khả năng kháng thuốc của sâu bệnh như thế nào.

Những thách thức của kiểm soát dịch hại sử dụng tác nhân sinh học

Lưu trữ

Do tính chất 'sống' của các phương pháp kiểm soát sinh học, chúng thường cần các phương tiện bảo quản thích hợp, chẳng hạn như làm lạnh để giữ cho các sinh vật còn sống và có thể sử dụng được, điều mà một số người trồng trọt có thể không có được. Tuy nhiên, trong những trường hợp này, người ta có thể tìm kiếm một phương pháp kiểm soát sinh học thay thế mà không yêu cầu phương tiện bảo quản đặc biệt nào.

Đào tạo

Là một phương pháp kiểm soát dịch hại tương đối mới, một số chủ vườn có thể không có kiến ​​thức cần thiết để thực hiện kiểm soát sinh học đúng cách. Hoặc, họ có thể thích sử dụng các phương pháp mà họ đã thử trước đó.  

Nói như vậy để thấy, các sản phẩm kiểm soát sinh học sẽ phải luôn có nhãn mác và hướng dẫn chi tiết cách sử dụng. Thêm nữa, các cố vấn (nếu có) sẽ có thể đưa ra những lời khuyên hữu ích để đảm bảo sản phẩm được sử dụng hiệu quả. 

Hướng dẫn người dùng là một vấn đề mà CABI luôn tích cực nỗ lực cải thiện, bao gồm cả các dự án như Cổng thông tin bảo vệ sinh học CABI và Plantwise Plus chương trình.  

Liên kết hữu ích

Khóa học trực tuyến Giới thiệu về Sản phẩm bảo vệ sinh học giải thích các sản phẩm bảo vệ sinh học là gì và cách chúng hoạt động trên thực địa. Nó được xây dựng trên kinh nghiệm sâu rộng của CABI trong việc phát triển các giải pháp kiểm soát sinh học hợp lý về mặt khoa học để kiểm soát sâu bệnh hại cây trồng.

Chia sẻ trang này

Các bài liên quan

Trang này có hữu ích không?

Chúng tôi rất tiếc trang không đáp ứng được yêu cầu của bạn
mong đợi. Xin vui lòng cho chúng tôi biết làm thế nào
chúng ta có thể cải thiện nó.